Van lezen naar kijken, maken en praten: zo groeien Leesjury-begeleiders mee met hun juryleden

Met die blik op verhalen gingen de deelnemers daarna zelf aan de slag. In verschillende keuzesessies onderzochten ze hoe je kinderen en jongeren naar boeken kunt laten kijken, luisteren, schrijven en erover praten. 

Wie een prentenboek openslaat, kijkt al snel naar het verhaal. Maar wat gebeurt er als je stilstaat bij de illustraties? Griet Loix (Iedereen Leest) liet begeleiders ontdekken hoe kleuren, lijnen, perspectief, compositie en lichaamstaal mee betekenis geven aan een verhaal. Welke kleuren en lijnen vallen op? Hoe staan de personages ten opzichte van elkaar? Wat vertelt de lege ruimte? En vooral: wat voegt het beeld toe aan de tekst? Soms verduidelijkt een illustratie wat er gebeurt, soms vertelt ze iets wat niet in de woorden staat of spreekt ze de tekst zelfs tegen. Door te letten op compositie, perspectief en techniek wordt duidelijk hoeveel informatie er in één prent zit. 

Een andere manier om prentenboeken beter te begrijpen, is er zelf mee aan de slag gaan. Creatief leescoach Ine Muys (en oprichter van Musée Muys) liet in haar kinderboekenkabinet zien hoe creatieve opdrachten kinderen actiever bij een prentenboek betrekken. In Kiki en ik vertelt een zoötroop mee het verhaal, Een thuis voor muis nodigt uit om geblinddoekt voorwerpen aan te raken en bij Peddelpaniek tekenden de begeleiders een boven- en onderwaterwereld, om te ervaren hoe perspectief verandert wat je ziet. Een boek stopt niet bij lezen: je kunt ermee kijken, voelen, tekenen en spelen. Via dit spelend lezen creëer je ontwikkelingskansen bij de juryleden. 

Diezelfde beweging van lezen naar maken liep door in de sessie van selectielezer Kimi Nguyen, die van opleiding leraar secundair onderwijs voor Engels, Nederlands en plastische opvoeding is. Nadat ze begeleiders vanaf groep 4 liet brainstormen over activiteiten rond boeken - van poffertjes bakken tot postzegels ontwerpen – mochten zij knippen en plakken. ‘De leukste gesprekken ontstaan vaak terwijl je aan het verwerken en knutselen bent, en niet wanneer je er expliciet over boeken praat’, merkte een begeleider op. Daarom liet Kimi hen een zine maken, waarin ze alle boeken van het leesjaar afbeelden. Het kleine boekje kan in één sessie ontstaan, maar ook doorheen het leesjaar groeien, bij elk nieuw boek. Zo wordt de zine een levende weergave van het Leesjury-jaar, waarin je kunt bladeren, terugkijken en die je als overzicht bij het stemmen kunt gebruiken.  

Ook auteur en creatief schrijfdocent Catherine Verguts toonde manieren om een boekengesprek open te breken met creatieve schrijfopdrachten. Uit opdrachten als een vijfwoordenverhaal, stiftgedicht, een illustratie bij een fragment of een achterflap kozen begeleiders er één die ze zelf in hun leesgroep zouden willen gebruiken. Ze deelden waarom en wisselden daarna hun eigen teksten uit. Zo oefenden ze meteen een tweede stap: terugkijken naar wat er op papier staat. Wat valt op? Welke zin blijft hangen?  

Zoveel begeleiders die samenkomen, elk met hun achtergrond en ervaring, dat levert veel interessante input op. Tijdens de lunchpauze was er ruim tijd voor uitwisseling, maar ook in de workshops van leesbevorderaar Ilona Plichart. Door ervaringen en ideeën met elkaar te delen, zochten de deelnemers samen naar manieren uit om een leesgroep in beweging te krijgen. Niet één aanpak stond daarbij centraal, want wat werkt bij de ene leesgroep, werkt nog niet bij de andere. Hoe krijg je een aarzelende lezer mee? En wat doe je als een boek of werkvorm niet aanslaat? Ook een kleine ingreep kan het gesprek al veranderen. ‘Heb je zelf wel eens zoiets meegemaakt?’ stuurt een gesprek een andere richting uit dan een vraag over personages of schrijftechniek.  

Lerarenopleider en schoolcoach Geertje Bluekens toonde in haar sessie over interactief voorlezen hoe gerichte vragen kinderen helpen om verbanden te leggen en verder te denken dan hun eerste reactie. Wat zie je in het verhaal? Waar komt dat vandaan? Waarom handelt het personage zo? Aan de hand van boeken uit de selectie van dit jaar probeerden de begeleiders uit hoe je zo'n gesprek op gang brengt en verdiept.

Een leeservaring hoeft niet naar een klassiek leesgesprek te leiden. Kinderen kunnen hun mening ook kwijt in een recensie of creatieve opdracht. Leerkracht en beleidsondersteuner Pär Van der Meersch gaf de Leesjury zelfs een microfoon. Op de Emmäus-basisschool in Sint-Maria-Aalter maken twee leerlingen en een leerkracht elke maand een podcast over een boek uit de Leesjury. Een leidraad met thema’s als personages, schrijfstijl en illustraties geeft houvast, maar het gesprek mag zijn eigen weg gaan. ‘Er zit meer diepgang in dan gewoon meningen uitwisselen’, vertelde Pär. ‘Een halfuur de tijd maken voor één boek loont absoluut.’ Lees hier meer over de podcast van de Emmaüs basisschool in Aalter. 

Ook een recensie kan kinderen aanzetten om verder te denken dan wat ze ‘leuk’ of ‘saai’ vinden: wat wil je een andere lezer vertellen, en waarmee onderbouw je je mening? Maar waar komt die mening eigenlijk vandaan? Iedereen leest met zijn eigen bagage. De voorlezer, de tiener die je ooit was, de academicus, de ouder: ze kijken allemaal mee wanneer je een boek openslaat. Melina Ghasseminejad, jurylid van De Boon en recensent voor De Standaard der Letteren, vroeg zich daarom af: kan een recensent neutraal zijn? En moet dat wel? Volgens haar zijn verschillende leeservaringen net een meerwaarde. Haar voornaamste doel als recensent is om goed geschreven boeken onder de aandacht te brengen die leesplezier en taalontwikkeling stimuleren. Ook volwassenen spelen daarin een rol: door zelf te lezen, boeken zichtbaar in huis te halen en samen naar de bibliotheek te gaan. 

Na de werkvormen en gesprekken maakten de deelnemers kennis met de boeken van het nieuwe leesjaar. De selectielezers lichtten de nieuwe titels toe en vertelden hoe ze tot de selectie kwamen. Elk kind moet de kans krijgen om lezer te worden, ongeacht leesniveau. Daarom zoekt de Leesjury naar boeken die leesplezier bieden, toegankelijk en kwaliteitsvol zijn, ruimte laten voor interpretatie en uitnodigen om kritisch te denken en met anderen te praten. Per leeftijdsgroep worden zes tot acht titels gekozen, met variatie in thema, genre en omvang. Minstens de helft heeft een Vlaamse auteur en/of illustrator. Bij de nieuwe boeken kregen de begeleiders meteen verwerkingstips uit de inspiratiefiches. Lees hier meer over de inspiratiefiches.